[vet mania]

آب فراوان تريت مولكول موجود دركليه سلولهاي زنده بدن دام مي باشد. با توجه به ساختمان ويژه اي كه دارند، خواص متعددي را ايجاد مي نمايند.مولكول آب به شكل يك مولكول دوقطبي توانايي ايجاد پيوندهاي هيدروژني با مولكولهاي كنار خود دارد. ايجاد اين ساختمانها باعث بروزخواص زيردرآب مي گردد:
الف) آب يك حلال بسيارخوب مي باشد.
درزمانيكه يك ماده درآب حل مي شود، يونهاي آن مي توانند آزادانه به اطراف حركت نمايند واز نظرشيميايي فعال باشند.
ب) آب بعنوان يك عامل واكنش دهنده دربسياري ازواكنشهاي بيوشيميايي بدن دام موثراست.
آب منبع H+ و OH– و با اكسيد شدن مي تواند درانتقال انرژي نقش ايفا نمايد.
ج) آب داراي گرماي ويژه بالا مي باشد.
اين امرموجب افزايش قابليت آب درتوزيع يكنواخت حرارت در كل بدن دام وجلوگيري ازگرم شدن موضعي اندامها مي باشد.
د) داراي حرارت تبخير بالا مي باشد.
نشان دهنده اين است كه ميزان زيادي حرارت مي تواند با از دست دادن ميزان اندكي آب،ازبدن دام دفع شود ودامها مي توانند بخوبي توسط تعريق يا له له زدن گرماي اضافي بدن خود را از طريق آب دفع نمايند.
ﻫ) تراكم آب دردماي °c4 حداكثراست.
اين امرموجب مي شود كه ماهيان وحيوانات آبزي درزمانيكه سطح آب به دليل افت دما يخ زده است، درزير يخ ودر آب °c4 به حيات خود ادامه دهند.
بطوركلي منبع آب جهت فعاليتهاي حياتي دامها سه منبع مي باشد:
الف) آب آشاميدني
ب) آب موجود درمواد خوراكي
ج) آب حاصل ازتنفس سلولي (آب متابوليكي)
نيازدامها به آب:
نياز دامها نسبت به دريافت آب با توجه به گونه حيوان، شرايط فيزيولوژيكي حيوان و دماي محيط درتغييرمي باشد.
تشنگي در دامها به سه شكل رخ مي دهد:
الف) خشك شدن دهان:
مكانيسم بروز تشنگي با كاهش ميزان ترشح بزاق فعال مي شود وحيوان قبل ازخوردن غذا يا به همراه خوردن غذا آب مي نوشد.
ب) افزايش فشار اسمزي خون:
افزايش فشاراسمزي خون موجب تحريك گيرنده هاي اسمزي در مغزمي گردندوتحريك اين گيرنده ها باعث ايجاد حس تشنگي و نوشيدن آب مي گردد.
ج) كاهش حجم خون:
كاهش حجم خون ممكن است به دليل خونريزي رخ دهد و يا به دليل توليد شير.بعنوان مثال دريك گاو كه روزانه حدود 36 كيلوگرم شيرتوليد مي كند حدود 45 ليتر بيش از يك گاو خشك آب مي نوشد؛ گرما نيز يكي از عوامل له له زدن يا افزايش تعرق وكاهش حجم خون و تشنگي مي باشد و افزايش دما باعث افزايش مصرف اب مي گردد.
يكي ديگرازعوامل موثربرنوشيدن آب هورمون آنژيوتانسين (Angiotensin) مي باشد. اين هورمون به شكل آنژيوتانسينوژن از كليه ترشح مي گردد و تحت تاثيرهورمون رنين (Renin) كليه، به يك اكتاپپتيد بنام آنژيوتانسين تبديل مي گردد. اين هورمون موجب آزادسازي هورمون آلدسترون (Aldosterone) مي گردد كه اين هورمون وظيفه افزايش بازجذب سديم در كليه را برعهده دارد. بنابراين افزايش غلظت آنژيوتانسين موجب افزايش فشار خون مي گردد.
عموماً دامها به دليل اينكه در شب آب نمي نوشند، پس از بيدار شدن درصبح به دليل فشاراسمزي ونيزكاهش حجم پلاسما تشنه مي شوند و بايد به تامين نياز آبي حيوان در اين ساعت توجه ويژه اي داشته باشيم.
-كيفيت آب:
درصورتيكه منابع مناسبي جهت كيفيت آب اضافه شود.
ويژگيهاي شيميايي خوراك ها:
داشتن ويژگيهاي شيميايي و فيزيكي جيره جهت ارزيابي كيفيت تغذيه اي آن جيره حائز اهميت است. در برخي مواقع پاسخ دام نسبت به جيره تغذيه شده، ممكن است بستگي به مجموعه اي از عوامل موجود در جيره باشد كه به اين ترتيب قضاوت راجع به كيفيت تغذيه اي جيره و عوامل تشكيل دهنده آن پيچيده خواهد شد. در اين مواقع تنها آزمايشات Invitra راهگشا خواهد بود و ويژگي جيره و مواد خوراكي تشكيل دهنده آن را مشخص مي نمايد.
اما استفاده از روشهاي آزمايشات فارمي (In vitin) مستلزم صرف هزينه گزاف و زمان طولاني مي باشد. به اين ترتيب اهميت شناخت ويژگيهاي شيميايي خوراكها و تركيبات تشكيل دهنده آنها مشخص مي گردد.
كربوهيدرات ها:
كربوهيدراتها ازدوعنصراصلي كربن و هيدروژن تشكيل شده اند كه همراه اكسيژن مي باشند وفرمول كلي كربوهيدراتها n(CH2O) مي باشد.كربوهيدراتها به سه گروه اصلي مونوساكاريدها، اليگوساكاريدها و پلي ساكاريدها تقسيم مي شوند.
مونوساكاريدها:
مونوساكاريدها داراي سه تا هفت كربن مي باشند وبيشترين سهم را دربين مونوساكاريدها را هگزورها دارند.مونوساكاريدها داراي مشتقات فراواني هستند ازجمله گلوكزآمين، گالاكتوزآمين، اسيدهاي يورونيك واسيدهاي آلدونيك كه معمولاً تشكيل پلي ساكاريدهاي متنوع در طبيعت را مي دهند.
اليگوساكاريدها:
شامل تعدادي منوساكاريد كه به يكديگر متصل هستند، مي باشد.
دي ساكاريدها:
از پيوستن دو مولكول مونوساكاريد به يكديگر توليد مي شوند و انواع مختلفي از جمله مالتوز، سلوبيوز، لاكتوز و سوكروز مي باشند.
تري ساكاريدها:
ازپيوستن سه مولكول مونوساكاريد به يكديگر توليد مي شوند و از جمله آنها مي توان از رافينوز (Rafinose) نام برد كه از تركيب گلوكز، گالاكتوز و فروكتوز حاصل مي شود و يكي از انواع قندهاي موجود در گياهان است.
تتراساكاريدها:
ازپيوستن چهار مولكول مونوساكاريد به يكديگر توليد مي شوند. ازجمله تتراساكاريدهاي موجود درطبيعت مي توان ازاستاكيوز (Stachiose) نام برد كه از دو مولكول گالاكتوزو يك مولكول گلوكزويك مولكول فروكتوز توليد مي شود.
پلي ساكاريدها:
ازپيوستن تعداد زيادي مونوساكاريد به يكديگرپلي ساكاريدها حاصل مي شوند كه داراي وزن مولكولي زيادي مي باشند و به دو گروه اصلي هوموپلي ساكاريدها و هتروپلي ساكاريدها تقسيم بندي مي شوند.
از جمله هوموپلي ساكاريدهاي مهم مي توان به آرابينان ها (Arabinans) و زايلانها (Xylans) اشاره نمود كه پلي مرهاي آرابينيوزوزايلورهستند.
بهترين هوموپلي ساكاريد موجود درطبيعت سلولز مي باشد كه از متصل شدن مولكولهاي D-گلوكز با پيوند 4→1β با يكديگر حاصل مي شود و عمده ديواره سلولهاي گياهي را در طبيعت تشكيل مي دهد.
هوموپلي ساكاريد ديگر نشاسته (Starch) مي باشد كه از دو پليمر آميلوز (Amylose) و آميلوپكتين (Amylopectin) تشكيل شده است.
از هوموپلي ساكاريدهاي ديگر مي توان از فروكتان ها (Fructans) نام برد كه بيشتر درغلات وجود دارند و پليمر تشكيل شده از فروكتوز مي باشد. انواع مختلفي از فروكتانها وجود دارند:
الف) لوان ها (Levans) كه زنجيره هاي تشكيل شده از مونومر Fructoforanose –O-β مي باشد كه داراي اتصال 2→6 بين مونومرفروكتوزهستند. و بيشتر درغلات مشاهده مي شوند و توسط تك معده اي ها قابل شكستن نيستند.
ب) امينولين ها كه مونومرهاي فروكتوز با پيوندهاي 1→2 با يكديگر اتصال دارند.
ج) فروكتان هاي پرشاخه كه در آنها فروكتوز با دي ساكاريدها در ارتباط قرار مي گيرد.
گالاكتان و مانان ها: (Galactans & Mannans)
پليمرهايي تشكيل شده از مونومر گالاكتوز و مانوز هستند. -Mannanβ از پلي ساكاريدهاي تغذيه اي موجود در هسته خرما و نخل و نيز در كنجاله سويا (8/1%) مي باشد كه جهت مصرف منابع خوراكي در تك معده اي ها ايجاد مشكل مي نمايد.
گلوكزآمين: Glucose amin
هوموپلي ساكاريد تشكيل شده از مونومر N-استيل گلوكزآمين مي باشد كه اسكلت خارجي بدپايان را تشكيل مي دهدوپس ازسلولز دومين رتبه فراواني پلي ساكاريدها درطبيعت را دارد.
هتروپلي ساكاريدها:
عمده هتروپلي ساكاريدهاي مورد نظردرتغذيه دام جزوتركيبات ديواره سلولي گياهان (Cell wall polysaccharide) Cwp ميباشند كه پليمرهاي مختلف از جمله مواد پكتيكي (Pectic substances)، سلولز وهمي سلولزو گالاكتومانانها (Galactomannans) مي باشند.
-مواد پكتيكي: (Pectic substances)
اين مواد معمولاً از اتصال 1→4 مونومرهاي α-D-Galactouronic acid تشكيل شده است كه داراي انشعاباتي با مونوساكاريدهاي β-galactose و α-Arabinose بشكل زنجيرهاي جانبي مي باشد. عموماً درآب محلول هستند.
مواد پكتيكي عموماً درديواره سلولي دولپه اي ها (Dicotyledonous) يافت مي شود ودرغلات كمياب است.اين مواد عموماً محلول درآب مي باشند و به دليل ايجاد خصوصيت ژلاتيني در صنايع غذايي كاربرد فراوان دارد.
-سلولز:
راجع به سلولز درگذشته مباحث كاملي مطرح گرديده است و سلولز نيز جزو اصلي Cwp مي باشد كه به دليل داشتن پيوندهاي β بين مولكولهاي D-گلوكز توسط تك معده اي ها قابل تغذيه نمي باشد.
-همي سلولز: (Hemi cellulose)
مولكولهاي هتروپلي ساكاريد همي سلولز در ديواره سلولي گياهان وجود دارند و شامل هتروزايلانها (Hetroxylans)، (β-D-Glucans)، Xyloglucans و Mannans مي باشند. معمولاً زنجيره هاي تشكيل شده از اين مونومرها توسط پيوندهاي هيدروژني با مولكولهاي سلولز ارتباط دارند. همچنين زنجيرهاي همي سلولز مي تواند بصورت كووالانسي از طريق يك تركيب واسط فسفاتي با ليگنين (Lignin) ارتباط پيدا نمايد.
همي سلولزدرpH بين 3 تا 7 (3<pH<7) بشكل نامحلول در آب ميباشد اما محيط قليايي ميتواند باعث شكستن پيوندهاي هيدروژني و ارتباط كووالانسي با ليگنين گردد و موجب قابل حل شدن همي سلولز در آب گردد.
-اسيد هيالورونيك Hialoronic acid و كوندريوتين Condriotin
اين دو هتروپلي ساكاريد از مشتقات اسيد گلوكويورونيك هستند. اسيد هيالورونيك از مونومر اسيد گلوكويورونيك و Acetyl D-Glucose amin تشكيل شده است و با ويژگي روان سازي نقش مهمي را در انجام فعاليتهاي فيزيكي مفاصل در جانوران بر عهده دارد.
كوندريوتين نيز شبيه به هيالورونيك اسيد مي باشد اما قند تشكيل دهنده آن Acetyl D-Galactose amin مي باشد كه در ساختمان غضروفها وتاندونها واستخوانهاي بدن نقش دارد.
ليگنين: Lignin
ليگنين يك تركيب پيچيده وغيرپلي ساكاريدي مي باشد ونقش اصلي آن ايجاد ساختارمستحكم درديواره سلولي گياهان مي باشد. ليگنين پليمري تشكيل شده ازسه گروه فنلي مي باشد كه به شكل پيچيده اي با يكديگرمرتبط مي باشند.