[DVM]

تغذيه :
راسته كروكوديلين‌ها همگي كوشتخوار بوده و هر نوع جانداري را كه قادر باشند، مي‌خورند حتي عادت به مردارخواري نيز در آنها ديده شده است. ليكن بيشتر گونه‌ها غذاي خاصي را ترجيح مي‌دهند و يا نسبتاً محدود به منابع غذايي بخصوصي مي‌باشند. غذا و شكار مورد نظر همراه با رشد تغيير مي‌يابد ضمن اينكه اندام بزرگتر از تنوع غذايي بيشتري برخوردار هستند. تفاوت ظاهري اعضاء اين راسته نيز مرتبط با رژيم غذايي آنهاست. به عنوان مثال گاويال كه داراي پوزه‌اي باريك و كشيده است منحصراً از ماهي تغذيه مي‌كند و در مقابل گونه‌اي مثل كروكوديل پوزه‌ كوتاه يا گاندو داراي پوزه‌اي پهن و آرواره‌هاي قوي مي‌باشد كه براي شكار حيواناتي مثل پرندگان و پستانداران كه از اسكلت‌بندي محكم‌تري برخوردار هستند، مناسب مي‌باشد. (T.Hallday etal .1986) به طوري كه افراد بزرگتر اين گونه حتي قادر به حمله و گرفتن يك گاو نيز مي‌باشند (Whitaller 1984) نوزادان و افراد كوچكتر گونه پوزه كوتاه از حشرات، سخت پوستان، ماهي‌هاي كوچك و افراد بزرگتر از پرندگان، خزندگان و ماهي‌هاي و انواع پستانداران نظير سگ، بز و حتي در صورت فراهم نبودن غذا از حشرات تغذيه مي‌كنند.
در جهت تعيين نوع تغذيه گاندو در منطقه باهوكلات چندين نمونه مدفوع جمع‌آوري گرديد كه حاوي بقاياي ماهي، پر و پشم و سوسك بودند. (Crocodile specialist Group newsletter.vol18 no1.jan-mar.1999) (-report from Iran. Asjharmobaraki).
نوع تغذيه گاندو بستگي به منابع غذايي قابل دسترس نيز دارد. در محل‌هايي كه جمعيت ماهي زياد است به خصوص در فصول گرمتر كه به لحاظ تبخير آب جمعيت ماهي‌ها متمركز مي‌شوند و به نظر مي‌رسد كه رژيم ماهي خواري را ترجيح مي‌دهد (1984Whitaller) آنها همچنين به پرندگان و پستانداراني كه وارد زيستگاه آنها شوند عكس‌العمل نشان مي‌دهند. در منطقه باهو‌كلات شكار سگهاي ولگرد و احشام اهالي و روستائيان كنار بركه‌ها توسط گاندو بسيار معمول بوده و حتي اين امر مهم‌ترين موردي است كه اهالي محلي نسبت به آن معترض مي‌باشند اخيراً نيز كه ماهي كپور كه به احتمال در اثر سيلاب‌ها و يا علل ديگر از كار گاه‌هاي پرورش ماهي به رودخانه‌هاي كاجو و سرباز راه يافته است به منابع غذايي گاندو اضافه گرديده و در يكي از بررسي‌ها در بركه «جور» موفق به ديدن كروكوديلي شديم كه در حال خوردن يك كپور 70 سانتي‌متري بود كه خود شكار كرده بود.(CS.Gnewslrtter. vol18 no1. Janmar.1999-report from Iran. Asjharmobarahi) گاندو در صورت لزوم براي فراهم آوردن غذا در خارج از آب شب‌ها به جستجوي غذا مي‌پردازد و اين گونه نيز به مانند ساير وابستگان خود به لحاظ ساختمان خاص پوزه و دندان‌ها قادر به جويدن غذاي خود نمي‌باشد. لذا در صورت كوچك بودن جثه شكار آن را يكجا بلعيده و در غير اين صورت با تكان‌هاي شديدي كه با حركات سريع و نيرومند سر ايجاد مي‌كند آنرا تكه‌تكه مي‌كند.
استراتژي ديگر كروكوديل براي نگه‌داشتن شكار به اين شكل در زيز آب و يا زير آفتاب است كه بدين ترتيب لاشه شكار شل و نرم شده و به راحتي از هم جدا مي‌شود. نياز غذايي اين گونه نيز به مانند ساير گونه‌ها به لحاظ پايين بودن متابوليسم پايه بدن بخصوص در فصول خنك بسيار پايين است و آنها نياز شديدي به اينكه هر روز غذا بخورند ندارند و حتي يك وعده غذاي مختصر مي‌تواند آنها را روزها بي‌نياز نگه دارد. در مورد عادت آدمخواري كروكوديل پوزه كوتاه تا كنون گزارشي ارائه نگرديده و به هيچ عنوان انسان به عنوان يك منبع غذايي براي اين گونه ثبت نشده است . حمله‌هايي كه گاهي اوقات صورت گرفته نيز احتمال مي‌رود نوعي اشتباه در تشخيص شكار باشد كه تعداد آنها بسيار كم بوده و با توجه به مقياس زماني مي‌توان آن را در حد صفر تلقي كرد. (Whitaller 1984)
در منطقه باهو‌كلات نيز به ندرت حمله‌هاي خفيفي نظير گاز گرفتگي دست و يا پاي روستائيان منطقه ديده شده كه قابل اغماض مي‌باشد و در كل وجود گاندو در بركه‌ها و استخرها تهديدي براي اهالي و بوميان ساكن در كنار اين منابع نمي‌باشد به‌ طوري كه حتي بچه‌ها در اين بركه‌ها شناكرده و زنان با آسودگي خاطر در كنار بركه‌ها به شستن ظرف و لباس مي‌پردازند.

رفتارشناسي گاندو :
فعاليتها و عادات و رفتارهاي روزانه گاندو ناشي از فيزيولوژي اين گونه و نحوه زندكي آن بوده و به لحاظ خونسرد بودن اقدام به فعاليتهايي مي‌كند كه لازمه بقا و زندگي آن است. رفتارهاي عمده و شاخص گاندو را مي‌توان به بخشهاي زير تقسيم‌بندي نمود:
1- عادانت دو زيستي يا رفتارهاي داخل آب
2- عادات و رفتار معمول خارج از آب
3- نقب زني
4- مهاجرت
5- قلمروخواهي

گاندو را به حالت‌هاي مختلف مي‌توان داخل آب ديد، گاهي اتفاق مي‌افتد كه ساعتها زير آب باقي مي‌ماند و تنها در فواصل 5 –3 دقيقه‌اي و گاهي بيشتر براي مدت بسيار كوتاهي تنها پوره خود را از آب بيرون آورده و دوباره به زير آب مي‌برد كه احتمالا اين عمل براي تنفس و هواگيري به كار مي‌رود. گاهي نيز به صورت ساكن در يك محل در خالي كه تنها سر جانور بيرون بوده و هيچ تحرك و تغيير مكاني ندارد در فواصل متفاوت كه حتي به يك ساعت نيز مي‌انجامد باقي مي‌ماند.
راهپيمايي در بستر بركه و يا رودخانه نيز رفتاري ثبت شده براي اين گونه مي‌باشد كه به نظر مي‌رسد اين امر فعاليتي در جهت يافتن غذا باشد. حالت شناگري در روي آب نيز حالتي است كه معمولاً به چشم مي‌خورد و جانور در حالي كه كل سطح بالايي بدن آن تا انتهاي دم بيرون از آب است اقدام به شنا روي آب در طول و عرض بركه يا رودخانه مي‌كند. لازم به ذكر است كه در ساعات نامساعد روز خواه گرماي زياد و يا باد و حتي خنگي هوا گاندو معمولاً در داخل آب بوده وبدين ترتيب از شرايط غير دلخواه رهايي مي‌يابد…
فعاليتهاي معمول شبانه روزي گاندو در خارج از آب محدود بوده و به طور عمده شامل آفتاب گرفتن و يا به بيان ديگر لميدن در زير آفتاب و يا شب‌گردي مي‌گردد.
شب‌گردي در گاندو بسيار معمول بوده و شامل طي مسافتهاي كوتاه و بلند براي يافتن غذا مي‌باشد. آفتاب گيري در ساعات خاصي از روز بسته به شرايط محيطي و فصل از عمده رفتارهاي روزانه گاندو به شمار مي‌رود به نحوي كه در طول روز مي‌توان آنها را ساعتها در اين حالت مشاهده نمود. اين رفتارها به همراه رفتارهاي دوزيستي آن تابعي از شرايط محيط براي تنظيم بيولوژيك جريان خون، متابوليسم و دماي بدن مي‌باشند و ساعات آن در طول فصول سرد و گرم متفاوت است.
شب‌گردي در اين گونه بسيار گزارش شده و به دفعات در طول بررسي‌ها نيز ردپاي گاندو را در اطراف بركه يا در مسيرهاي متفاوت تعقيب نموده‌ايم. اين امر حتي به دفعات توسط روستائيان محل ساكن كنار بركه‌ها گزارش شده بدين نحو كه گانو براي يافتن غذا شبها به داخل روستاها مي‌آيد و مشاهده ردپاي گاندو در داخل محوطه روستا شاهدي بر صحت اين مدعا بود.

عادت نقب‌زني
اين رفتار را شايد بتوان شاخص‌ترين و بارزترين رفتار گاندو در بين تمام كروكوديل‌ها ذكر كرد كه در همة نقاط پراكنش آن نيز گزارش گرديده است. نقب زني اساساً براي ايجاد پناهگاه جهت فرار از گرما و خشكسالي در فصول گرم ايجاد مي‌شود و در صورت خشك شدن آب رودخانه و يا بركه‌ها بيشتر مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در طول بررسي‌هاي انجام يافته توانستيم در چندين مورد ردپاي گاندو را در مسير رفت و برگشت به داخل نقب تعقيب نماييم. شواهد و گفته‌ها دال بر اين واقعيت بود كه گاندو ساعات گرم را داخل تونل خود سپري مي‌كند و با خنك‌تر شدن و حتي تاريك شدن هوا از نقب بيرون آمده و اقدام به گشت و گذار در منطقه براي يافتن غذا و يا انجام ساير فعاليت‌هاي بيولوژيكي مي‌كند. با توجه به اختلاف دماي موجود بين داخل نقب و محيط بيرون و نيز نحوه لانه‌سازي و تخم‌گذاري گاندو بعيد به نظر مي‌رسد كه از نقب به عنوان محل تخم‌گذاري استفاده شود. بخصوص اينكه هيچگونه شواهدي و دلايلي در اين راستا يافت نشده و حتي در مورد ساير گونه‌ها نيز چنين روشي براي احداث لانه و تخم‌گذاري گزارش نگرديده است.

نقب گاندو طويل بوده و رسيدن به انتهاي آن به لحاظ شكل خاص لانه و موقعيت آن بسيار سخت است امري كه تا به حال موفق به انجام آن نشده‌ايم. البته به احتمال در انتهاي تونل فضاي كافي براي چرخش و استراحت يك كروكوديل بايد وجود داشته باشد، نقب‌ها اكثراً بر روي ديوارة بركه‌ها و يا ديواره كنار رودخانه با فاصله مشخصي از سطح آب حفر مي‌شود و در صورت عدم وجود جاي مناسب در كنار بركه در ديواره تپه‌هاي اطراف و يا حتي در زير ريشه درختان حفر مي‌گردد.(CSG Newsletter. Vol. 18 No2 Apr-jun. 1999. Amobaraki) حفر نقيب امري غريزي بوده و حتي ديده شده است كه كروكوديل‌ها در سن يك سالگي نيز اقدام به اين كار مي‌نمايند.(Whitaher 1984).

مهاجرت
شايد شنيدن واژه مهاجرت در مورد كروكوديل، با توجه به معني و مفهوم خاص مهاجرت كه ناخودآگاه مسافت هاي طولاني نظير مهاجرت پرندگان را تداعي مي‌كند، امري تعجب انگيز باشد اما واقعيت اين است كه اين نوع رفتار خاص نيز در مورد كروكوديل ها به خصوص گونه پوزه كوتاه به ثبت رسيده است. اين گونه با توجه به خصوصيات مورفولوژيك داراي قويترين پاهاي عقب در بين تمام گونه هاي كروكوديل ها است اين امر به جانور توانايي تحمل وزن روي پاهاي عقب و در نتيجه قدرت راهپيمايي در خشكي حتي در مسافت هاي طولاني را مي‌دهد. (T.Halliday et. Al. 1986) اين مسافت بسته به نياز و فصل ممكن است از يك بركه به بركه ديگر و از يك منطقه به منطقه ديگر متفاوت بوده و به چندين كيلومتر نيز برسد. اين امر بخصوص در فصول خشكسالي هنگامي كه منابع آبي شروع به خشك شدن مي‌كنند بيشتر مشاهده مي‌شود و كروكوديل‌هايي كه بركة آنها خشك شده اقدام به مهاجرت به ساير مناطق و بركه‌هايي كه هنوز داراي آب هستند مي‌كنند، وضعيتي كه در حال حاضر در منطقه باهوكلات حاكم بوده و ناشي از خشكسالي مي باشد، چنين تحركاتي در هند نيز گزارش شده است. (CSG Newsletter.OCT.-Dec.2000.lndia Vijal (Kumar لذا در هنگام فصول پرباران و فراواني آب جمعيت كروكوديل پراكنده و در فصول كم باران و خشك جمعيت آنان متمركز است (Whitaker 1984 )

قلمرو خواهي
هر چند كه اين رفتار بخصوص در ايران به درستي مطالعه نگرديده است ولي كروكوديل پوزه كوتاه نسبت به هم گونة خود داراي قدرت تحمل و پذيرش بالايي است. اين حالت بخصوص در فصل گرما كه در اثر خشك شدن منابع آب جمعيت آنها مجتمع و متمركز مي‌گردد بيشتر به چشم مي‌خورد و افراد در حد بالايي يكديگر را تحمل مي‌كنند. اما در طول فصل زاد آوري هر دو جنس نر و ماده به شكل رو به تزايدي قلمرو طلب مي شوند و نسبت به حضور هر فرد ديگر با حركات متفاوت نظير ايجاد صدا، ضربه سر و دم عكس‌العمل نشان داده حالت تهاجمي به خود مي‌گيرند كه در اين راستا حتي ممكن است صدمات و آسيب‌هاي فيزيكي نيز به هم برسانند (Whitaker 1984).

بررسي عوامل تهديد كننده
اين گونه در آخرين طبقه بندي صورت گرفته توسط اتحاديه جهاني حفاظت از طبيعت جزو گونه‌هاي آسيب پذير لحاظ گرديده است ( 1996Lucn Red list). آسيب پذير به تاكسوني اطلاق مي‌گردد كه به طور محتمل در صورت ادامه يافتن عوامل‌ مؤثر در آينده در طبقه «در معرض خطر انقراض» قرار گيرد و شامل تاكسوني‌هايي مي‌شود كه عمدة جمعيت آنها به خاطر بهره برداري و يا نابودي شديد زيستگاه يا ساير تخريب‌هاي زيست محيطي كاهش يافته است.
بنابر گزارش گروه تخصصي كروكوديل وابسته به LUCN عمده عوامل تهديد كنندة جهاني اين گونه شكار بيش از حد و غير قانوني و تخريب زيستگاه مي‌باشد.تخريب زيستگاه در سراسر مناطق پراكنش جهاني اين گونه مهم‌ترين و تاثير گذارترين عامل تلقي مي‌گردد.خوشبختانه در ايران هيچكونه شكار از اين گونه صورت نگرفته و طبق قوانين و ضوابط سازمان حفاظت محيط زيست از گونه هاي حمايت شده خزندگان به حساب مي‌آيد كه جريمه شكار آن 16 ميليون ريال تعيين شده است. ضمن اينكه در اين راستا نبايد زحمات و تلاشهاي محيط‌بان‌هاي مستقر در منطقه را ناديده گرفت. اما عامل عمدة تخريب زيستگاه به نظر امري گريز ناپذير مي‌نمايد. تبديل و تغيير زمين‌هاي حاشية منابع آبي، برداشت آب توسط موتور پمپ‌ها، سمپاشي بركه‌ها جهت مبارزه با مالاريا از جمله عواملي هستند كه در منطقه بيشتر به چشم مي‌خورند. البته جاي بسي خوشحالي و افتخار است كه مردمان بومي منطقه به لحاظ اعتقادات خاصي كه دارند از آسيب رساندن به كروكوديل‌ها خودداري مي‌كنند ضمن اينكه تهديدي نيز از جانب كروكوديل‌ها متوجه آنها نيست. در اين ميان بايد اشاره‌اي نيز به شرايط خاص و خشكسالي حاكم در چند سال اخير نمود كه باعث سخت‌تر شدن شرايط زندگي كروكوديل ها در منطقه گرديده است و آنها مهمترين منابع غذايي و پناهگاه خود را از دست داده اند. بخصوص تحمل اين شرايط براي نوزادان امري تقريباً امكان ناپذير است به هر حال شدت اين صدمات تا چه حدي بوده و در ميزان جمعيت كروكوديل تا چه حدي تاثير گذار بوده امري است كه در سالهاي آتي بايد مورد بررسي و ارزيابي قرار گيرد.