[ardalan]

سياه گوش در ارتفاعات شمال غربي کشور و تا حدود قسمت شرقي رشته کوه البرز و بخصوص در نواحي جنگلي و بيشه اي زندگي مي کند.


اين جانور بومي مناطق سردسير است و به همين دليل پوستي با موهاي بلند و نرم دارد که حيوان را در مقابل سرما محافظت مي کند. سياه گوش ، گربه اي نسبتا بزرگ با بدني قوي است.

ارتفاع شانه به 45 تا 70 سانتي متر مي رسد. طرفين بدن و پاهاي سياه گوش داراي خالهاي تيره رنگ است و دم نسبتا کوتاهي دارد تا در جنگل و بيشه زار بخوبي مانور دهد. گوشهايي با نوک سياه و بلند دارد. حيواني اجتماعي نيست.

علاوه بر جوندگان و پستانداران کوچک چون خرگوش و سنجاب از شکار پرندگان و حتي شکار شوکا (گوزن کوچک) و قوچ و ميش و کل و بز نابالغ مضايقه نمي کند. تاکنون هيچ آمار موثقي از تعداد اين حيوان در اختيار مطبوعات و رسانه هاي گروهي قرار نگرفته است.

در اينجا به برخي از رفتارهاي جالب اين حيوان در محيط طبيعي خود مي پردازيم.

اين گوشتخوار براي شکار از حس بينايي ، شنوايي و لامسه خود استفاده مي کند. سرعت و استتار از حربه هاي گربه سانان است.

سياه گوش مانند ديگر گربه ها شبگرد است و در ساعتهاي بامدادي شب به جستجو طعمه خود مي رود؛ البته بندرت ديده مي شود که گربه ها در روز به شکار بروند. بايد به اين نکته اشاره شود که گاهي به دليل رفتارهاي زيست محيطي شکار مورد نظر ، ممکن است يک گربه وحشي روز هم به شکار بپردازد. «يوزپلنگ» از گربه ساناني است که روزها به شکار مي رود و پوما نيز گاهي روزها طعمه ها را به دام مي اندازد. سياه گوش در شب بايد ديدي بسياري قوي داشته باشد تا بتواند حيوانات چابکي چون خرگوش و جوندگان ديگر را به چنگ آورد. مردمک چشم گربه هاي شبگرد ، بزرگتر از مردمک انسان است و نور بيشتري از دريچه مردمک گربه سانان وارد شبکيه چشم آنها مي شود. اگر روزنامه در فاصله اي دور از چشمانمان باشد، حروف روزنامه قابل تفکيک نيستند و به صورت يک صفحه خاکستري ديده مي شوند و اگر بتوانيم اين حروف را از هم تفکيک کنيم ، به اين توانايي تيزبيني خواهيم گفت ! تيزبيني گربه ها در شب بسيار بيشتر از انسان هاست.

چشمان سياه گوش مردمک بيضي شکلي دارند که شب هنگام ظاهرا گرد مي شوند تا نور بيشتري از دريچه آن وارد شبکيه شود. پس حيوان راحت تر و بهتر شکار را در شب دنبال خواهد کرد؛ اما اين مردمک بزرگ در روز مشکل ساز مي شود! در اينجا ماهيچه هاي درهم پيچيده با رشته هاي مژکدار چنان مردمک را کوچک مي کنند که تنها شيار باريک عمودي نور را به شبکيه مي رساند. رشته هاي عصبي زياد و سلول هاي نوري فراوان در چشم گربه سانان کافي است که با کمترين نور در شب قادر به تشخيص محيط اطراف خود باشند. اگر چشم انسان را با گربه سانان شبگرد مقايسه کنيم ، تفاوت موجود را بهتر درک خواهيم کرد. در گودي چشم انسان لکه زردي به نام فوويا وجود دارد که تراکم سلولي زيادي در آن ديده مي شود. اين تراکم ديد رنگي خوبي به ما مي دهد. سلولهاي استوانه اي چشم ما در اندام هاي پيراموني شبکيه تراکم کمي دارند و در مرکز چشم جايي که لکه ديده مي شود ، سلول هاي مخروطي بسيار متراکمند. اما در سياه گوش ، سلول هاي استوانه اي بيشتري اطراف شبکيه ديده مي شود و به جاي لکه زرد مرکزي يک لايه بصري پهن افقي در چشمانش ديده مي شود. اين تفاوت ها بينايي گربه ها را در شب دو چندان خواهد کرد و تيزبيني آنها در تشخيص اجسام در شب شکار چابکترين جوندگان را سهل خواهد کرد. حس شنوايي در سياه گوش نيز يک عامل برتري ديگر اين حيوان محسوب مي شود. لاله گوش سياهرنگ (به همين دليل او را سياه گوش مي گويند) و 2 استخوانچه درون گودي گوش ، اين حيوان را قادر به شنيدن دامنه وسيعي از صداها با فرکانس هاي متفاوت مي کنند. گربه سانان صداهايي با فرکانس هايي از 200هرتز تا محدوده اي بالاتر از يکصد کيلو هرتز را مي شنوند. يکي از طعمه هاي سياه گوش جوندگانند. اين طعمه ها از امواج فراصوت در فواصل کوتاه و زيستگاه هاي متراکم استفاده مي کنند. اين امواج با فرکانس 20تا 50کيلوهرتز توليد مي شوند که براحتي براي گربه ها قابل تشخيص اند. بايد متذکر شد که انسان تنها صداهايي تا فرکانس 20کيلوهرتز را مي شنود. حس بويايي در گربه ها هنگام شکار کاربردي ندارد. آنها براي ارتباطهاي درون گونه اي از حس بويايي خود استفاده مي کنند. گربه ها مثل سگها از حس بويايي قوي برخوردار نيستند. سياه گوش با استفاده از ادرار يا مدفوع خود و بر جاي گذاشتن آن روي سنگها و درختها قلمروي خود را به ديگر سياه گوشان معرفي مي کند. حس لامسه در گربه سانان امروزه بسيار مورد توجه دانشمندان قرار گرفته است.

سبيلها، موهاي تغيير يافته اي هستند که يکي از اندام هاي لامسه گربه سانان به شمار مي آيند. در گوشتخواران 4گروه از اين موها در اندام بيروني وجود دارند:
1- موهاي روي گونه
2- موهاي بالاي چشم (مژکهاي بالايي)
3- موهاي پوزه
4- موهاي زيرچانه
البته گربه ها موهاي زير چانه ندارند و گفته مي شود که آنها به اين موهاهنگام شکار نياز ندارند. موهاي روي پوزه (سبيلها) در گربه ها بخوبي رشد کرده اند و شکل موها بستگي به نوع رفتار گربه دارد. در حال بوکشيدن گربه ها سيبلهاي خود را در دو سوي صورت به عقب مي برند. در حال استراحت سيبلهاي گربه در دو طرف صورتش رو به بيرون کشيده مي شود. (شبيه 2مثلث که در راس همديگر را قطع مي کنند) در حال راه رفتن سبيلهاي گربه به جلوي صورتش دراز مي شود و در زمان حمله به طعمه در جلوي دهان باز مي شوند. در اين حالت گربه مي تواند دقيقا محل حضور طعمه را تشخيص دهد و مناسبترين محل را براي گاز مرگبار خود انتخاب کند. طبق آخرين مطالعات انجام شده مرکز حس بينايي و لامسه ، گربه هاي اهلي جاي مشابه اي در مجاورت مغز خود دارند. به اين ترتيب به نظر مي رسد که گربه ها با حس لامسه و بينايي خود قادر به بررسي محيط اطرافشان هستند. سياه گوش ماده در 27ماهگي قادر به زاد و ولد است (21ماه تا 34ماه در تغيير است) و در هر بار زايمان يک تا 4توله به دنيا مي آورد. دوره بارداري حدود 69روز است (63روز تا 75روز) وزن هر توله 260گرم است.

از 10تا 17روز طول مي کشد تا توله ها چشمانشان را باز کنند آنها بين 25تا 28روز پس از تولد قادر به راه رفتن هستند. اين توله ها روزانه 13تا 54گرم به وزنشان اضافه مي شود. توله ها نوک پستاني را انتخاب مي کنند که از آن بتوانند شير بنوشند و اين باعث مي شود تا آنها بي دليل به مادر خود آسيب نرسانند. معمولا تعداد نوک هاي پستان بيش از توله ها خواهد بود و توله ها با لگدزدن روي سينه مادر روند خروج شير از نوک پستان ها را سريعتر مي کنند. اگر مادر هنگام شيردادن به توله ها آنها را با خود به خارج از لانه ببرد ، با صداي گريه توله ها مادر از خطاي خود باخبر مي شود ؛ چون در روزهاي اول تولد آنها تنها نيم متر مي توانند جابه جا شوند ، در صورت توجه نکردن مادر به توله ها يا نرسيدن غذا و گرم نبودن دماي لانه ، توله ها شروع به گريه کردن مي کنند تا توجه مادر را به خود جلب کنند. وزن اين گربه در نرها 11 تا 13کيلوگرم و در ماده ها 10 تا 11 کيلوگرم است و طول عمر آنها حداکثر 15سال است فصل جفت گيري اوايل زمستان و بهار فصل تولد توله هاست اميد است با بررسي هاي تازه محققان ايراني بيشتر از گونه هاي جانوري طبيعت بکر ايران با خبر شويم !