[nima]

ظل السطان يکي از بسيار پسران ناصرالدين شاه در تاريخ سرگذشت مسعودي به تفصيل از شکارهاي گوناگون خود حکايت مي کند و شايد شکار اين شاهزاده قاجار در شبه جزيره ميانکاله مازندران از همه لحاظ شنيدني تر باشد.
او به نام حفاظت از منطقه مازندران در مقابل شورشيان ترکمن پا به 35 کيلومتري شرق شهرستان ساري امروز مي گذارد و اردويي بزرگ در اين جزيره کوچک برپا مي کند و 40 روز در آنجا به شکار و تفريح مي گذراند.
اين شکارچي قهار مي گويد: از تفنگداران ما شخصي نبود که شکاري نزده باشد. در آنجا 6 هزار قرقاول ، 35 ببر (جمعيت ببر حداکثر 2 تا 3 برابر اين تعداد در منطقه بوده است)، 18 پلنگ ، 150 مرال (گوزن قرمز) و تعداد زيادي شوکا (گوزن کوچک) شکار کرديم.
البته او اضافه مي کند پدر تاجدارش پس از او طي سفري به مازندران به اين جزيره آمد و ديگر از شکارهاي زياد منطقه خبري نبود.
اين شکارها، نابودي جنگلهاي هيرکاني و از بين رفتن آرامش تالاب هاي منطقه ، همگي دست به دست دادند تا ديگر نشاني از بي آزارترين ببر جهان نباشد، ببري که حتي يکبار حمله آن به انسان ها در منطقه درياي خزر به طور رسمي اعلام نشده است...


چندي پيش مسوولان موزه تاريخ طبيعي دارآباد تهران با خريد پوست يک قلاده ببر خزري آن را در موزه به نمايش عموم گذاشتند.
شايد بتوان گفت اولين باري که اروپاييان با ببر خزري آشنا شدند، زماني بود که شکسپير در نمايشنامه مکبث از ببر هيرکاني (خزري) سخن به ميان آورد.
ببر خزري مويي پرپشت تر و روشن تر از ببر هندي دارد و از لحاظ جثه شايد به اندازه ببر بنگال و يا کمي بزرگتر باشد.
نوارهاي روي پوست ببر علاوه بر افزايش قدرت استتارش شناسنامه او نيز محسوب مي شود و مانند اثر انگشت در انسان ها، شکل اين نوارها براي هر ببر متفاوت است.
ببر خزري به نام Panthera tigris virgata در گذشته نه چندان دور در سواحل درياي خزر، منطقه قفقاز، استان خراسان تا شمال افغانستان و سواحل درياچه هاي آرال و بالخاش و آسياي مرکزي و حتي مناطقي در نزديکي مرز ايران و ترکيه پراکنش داشته است.
چندي پيش با انتشار خبر ديدن ردپاي ببر خزري در منطقه اي نزديک مرز ايران و ترکيه ، اميدوار شديم که شايد اين شکارچي زيبا را بار ديگر از نزديک ببينيم.
به احتمال زياد آخرين ببر خزري در ايران در بيشه اي نزديک به روستاي آق قميش شکار شده است. اين روستا در 10کيلومتري شرق کلاله ، سر راه مينودشت به بجنورد (مسير مشهد) قرار دارد.
اين ببر را سروان احمد هنرور در سال 1332 شکار کرد. از آن زمان به بعد خبرهاي متعددي درباره حضور اين ببر شنيده شد که بيشتر آنها ناشي از حضور پلنگ آسيايي در منطقه بود که به اشتباه ببر خزري ناميده مي شد.
سازمان محيط زيست احتمال حضور اين ببر را در جنوب شهر علي آباد کتول ، منطقه حفاظت شده «جهان نما» و منطقه حفاظت شده «پرور» در استان سمنان مي داد. اما پس از بررسي هاي وسيع هيچ ببري در جنگهاي اطراف مشاهده نشد.
البته در دهه 1970 ميلادي آخرين ببر خزري ديده شده در منطقه ها کاري (Hakkari) ترکيه بوده است. ببر، هشت زيرگونه دارد که امروز فقط 5 گونه از آنها قابل مشاهده اند.
ببر بنگال ، ببر هندي ، ببر سيبري ، ببر چين و سوماترا را مي توان در طبيعت ديد، اما ببر چين بسيار نادر است و از ببر سيبري تنها 200 قلاده باقي مانده است. ببر خزري ، ببر کوچک بالي و ببر جاوا نيز ظاهرا منقرض شده اند.
تنها ببري که به ببر خزري شباهت زيادي دارد، ببر سيبري است که از لحاظ جثه بزرگترين و سنگين ترين ببر جهان به شمار مي رود و حدود 300 کيلوگرم وزن دارد.
طعمه هاي ببر خزري ظاهرا گراز وحشي ، مرال و شوکا، گورکن ، پرندگان و خرگوش بوده است ؛ اما بايد به اين نکته اشاره کرد که ببر ممکن است هر چهارپايي را شکار کند و گاهي ديده شده که حتي سياه گوش (گربه وحشي) نيز طعمه ببر سيبري شده است.
کينون ، شکارچي اروپايي ، اولين کسي است که از منطقه پارک ملي گلستان که 90 سال پيش شناخته شده نبود ياد مي کند.
او در اين منطقه يک ببر خزري شکار مي کند که طول پوستش 3 متر و 51 سانتي متر و به اندازه يک ببر نر بنگال بزرگ بود.
به طور کلي ببرها نسبت به از بين رفتن زيستگاه بسيار آسيب پذيرند و اگر پارک ملي گلستان 600 سال پيش حفاظت شده اعلام مي شد، امروز ببر خزري در منطقه حضور داشت.
امروز در جهان 5400 تا 7000 قلاده ببر وجود دارد که به اعتقاد بسياري از کارشناسان با از بين رفتن زيستگاه هاي اين گوشتخواران در اواسط قرن بيست و يکم ديگر شاهد حضور آنها نخواهيم بود.
ببرها از هر 8 بار حمله ، يک بار طعمه را به چنگ مي آورند، اما شيرها هر 4 بار و يوزپلنگ ها هر 2 بار موفق به شکار طعمه مي شوند.
بنابراين ببرها به زيستگاهي انبوه از گياهان و جانوران نياز دارند که در صورت از بين رفتن زيستگاه به دامها و انسان ها حمله کنند (در اين حالت 5 درصد آدم خوار مي شوند).
از پارک ملي 1300 کيلومتر مربعي ساندرابانز در هند، سالانه اخباري مبني بر شکار انسان ها توسط ببرها به گوش مي رسد که علت آن حضور انسان در قلمروي (2600 کيلومتر مربعي) ببرهاست.
البته ببرهاي پير يا دندان شکسته که توانايي شکار ندارند، به شکار انسان ها مي روند. در سالهاي دهه 1970 ميلادي ببر هندي جمعيت زيادي داشت که يکباره اين جمعيت 140 هزار قلاده اي ، به 2 هزار قلاده کاهش يافت.
در دهه 80 با آموزش بوميان و حمايت از آنها جمعيت ببر هندي افزايش يافت و به 4 هزار قلاده رسيد و در اين گام با تشويق گردشگران خارجي به ديدن اين گربه زيبا، مسوولان پارکها توانستند از اين طرحها حمايت مالي جدي کنند.
ببرهاي ماده قلمروي در حدود 20 کيلومتر مربع و نرها 60 تا 100 کيلومتر مربع را با ادرار و مدفوع خود علامت گذاري مي کنند تا ببرهاي ديگر از حضور آنها آگاه شوند و از برخوردهاي فيزيکي بين آنها جلوگيري شود.
ببرها در ارتباط آوايي خود، با خرخر و غرش کردن احساسات خود را در حالت عصبانيت به ببرهاي ديگر منتقل مي کنند. آنها با ارتباط بدني و با استفاده از حس لامسه ، ترس ، تهاجم ، شادي و خواسته هاي جنسي خود را به ببرهاي ديگر بيان مي کنند.
در حالت تهاجم گوشهاي ببر تيز مي شود و دندان هاي خود را به حريف نشان مي دهد. اين حيوان در حالت دفاعي دم خود را دراز مي کند و گوشهايش پهن و دندان هايش نمايان مي شود.
زمان جفت گيري در فصل زمستان است و ببر ماده تنها چند روز آمادگي جفت گيري دارد. دوران بارداري ماده ببر 103 روز برآورد مي شود که در هر بار زايمان 3 تا 4 توله به دنيا مي آيد.
توله ببرها همگي با چشمهاي بسته به دنيا مي آيند. 8 هفته طول مي کشد تا توله ها با مادرشان از لانه بيرون بروند و تا 2 سالگي با مادرشان زندگي مي کنند.
وظيفه نگهداري از توله ها با مادر است و در اين مدت ببر نر جدا از آنها زندگي مي کند. با استفاده از تحقيقات علمي که در معرفي دوباره گونه هاي جانوري و در زمينه مديريت ژنتيک انجام مي گيرد، مي توان روزي اين ببر خزري را به زيستگاهش بازگردانند.
اما بيشه هاي ميانکاله و درختان انار وحشي آنجا امروز خالي از حضور پرقدرت ببر خزري است.