[DVM]

دستگاه گوارش خرگوش برای مصرف مواد خشبی و غذاهایی با منشأ گیاهی شکل گرفته است. تکمیل و کارا شدن این دستگاه تقریباً در سن 9 هفتگی صورت می‌گیرد. سکوم و کولون حدود 5-3 هفتگی همزمان با تغییر نوع غذا (از شیر به مواد جامد) شروع به رشد و نمو می‌کنند. متوسط مدت زمانی که غذا در دستگاه گوارش خرگوش می‌ماند 5-4 ساعت می‌باشد. بیشترین مدت توقف غذا، در معده و سکوم می‌باشد. در طی 3 هفتۀ اول زندگی، نوزاد خرگوش فقط شیر مادر را مصرف می‌نماید و از هنگامی که مقدار شیر، احتیاجاتش را کفایت نکند، شروع به خوردن مواد جامد و آب خواهد کرد. مقدار مصرف غذا و آب توسط حیوان بستگی به سن و وضعیت فیزیولوژیکی آن دارد ولی به طور کلی وی نزدیک به دو برابر مقدار غذا، آب مصرف می‌کند. با افزایش دما، مقدار مصرف آب افزایش می‌یابد ولی اگر افزایش دما زیاد باشد (مثلاً به 30 درجۀ سانتی‌گراد یا بیشتر برسد)، مقدار مصرف آب و غذا، هر دو کم می‌شود. آب مصرفی می‌بایست تمیز، تازه و عاری از اجرام پاتوژن و مواد شیمیایی بوده و به حد وفور و آزادانه در اختیار حیوان قرار گیرد.

ترکیبات جیره:
پروتئین:
یک حیوان بالغ حدود 20-10% پروتئین مورد نیاز بدنش را از طریق کوپروفاژی (مدفوع خواری) تأمین می‌کند. بخشی از آمینواسیدهای تولید شده توسط میکروارگانیزم‌ها، از دیوارۀ سکوم و مابقی از طریق کوپروفاژی جذب بدن می‌شوند. آمینواسیدهای ضروری خرگوش مشابه سایر گونه‌ها می‌باشند. با این حال، گلیسین (Glycine) در خرگوش‌های نابالغ که در حال رشد سریع می‌باشد، کافی نبوده و می‌بایست به جیره اضافه گردد. در دورۀ شیرواری نیز به لحاظ ترشح پروتئین در شیر، نیاز به آن بیشتر می‌گردد. به طور کلی مطابق با سفارش N.R.C، پروتئین مورد نیاز برای نگهداری حیوان 12% جیره، در دورۀ بارداری 14% جیره، در دورۀ شیرواری 20% جیره و در دورۀ رشد 16% ماده خشک جیره می‌بایستی باشد.

انرژی:
انرژی مورد نیاز بدن عمدتاً توسط کربوهیدرات‌ها و در مرحلۀ بعد توسط لیپیدها و در برخی موارد خاص ممکن است توسط پروتئین‌های مازاد، تأمین شود. خرگوش‌ها نیز مشابه اغلب حیوانات، مصرف غذای خود را تا کسب مقدار نسبتاً ثابتی از انرژی تنظیم می‌نمایند. از این رو در هنگام فرموله کردن جیره، مقدار مواد مغذی به کار رفته در جیره، می‌بایست در ارتباط با انرژی جیره تعیین و تنظیم گردد. در هنگام شیرواری، به موازات این که دورۀ شیردهی حیوان پیش می‌رود، مصرف غذا افزایش می‌یابد تا نیاز به انرژی تأمین گردد. اگر جیره، انرژی کافی نداشته باشد، حیوان جهت ساخت شیر از ذخایر بدن خود استفاده می‌نماید که باعث تضعیف وی و مستعد شدن آن به انواع بیماری‌ها می‌گردد و همچنین عملکرد و کارایی تولیدی حیوان در دوره‌های بعدی نیز کاهش می‌یابد. به طور کلی میزان انرژی قابل هضم جیره برای خرگوش‌های در حال رشد 2500 کیلوکالری/کیلوگرم، برای خرگوش‌های شیروار، با 7 نوزاد 3000-2500 کیلوکالری/کیلوگرم و برای بالغین غیرفعال 2200 کیلوکالری/کیلوگرم، می‌بایست باشد. هرگاه مقدار فیبر غذا افزایش یابد، یک کاهشی در مقدار مصرف انرژی و مواد آلی غذا مشاهده می‌شود، با این حال مقدار حداقلی از فیبر (12-14%)، به منظور هضم غذا، فعالیت طبیعی دستگاه گوارش و جلوگیری از بروز برخی اختلالات متابولیک نظیر اسهال، لازم است به جیره اضافه گردد. قسمتی از فیبر گنجانده شده در جیره بهتر است به شکل ذرات درشت‌تر (2-4 میلی‌متر) باشد، تا اختلالات گوارشی کاهش یابد و قسمت دیگر می‌تواند با اندازۀ کوچکتر تهیه شود تا توقف غذا در سکوم بیشتر شده و نهایتاً قابلیت هضم آن غذا افزایش یابد .

مواد معدنی:
نیاز خرگوش مادر به مواد معدنی در هنگام شیرواری، به خاطر ترشح آنها در شیر افزایش می‌یابد. نسبت کلسیم به فسفر در خرگوش 2-5/1 به 1 توصیه شده است، گرچه نسبت دوازده به یک را نیز می‌تواند تحمل نماید. کلسیم بالای جیره می‌تواند منجر به کاهش روی یا منیزیوم در حیوانات در حال رشد و کمبود فسفر در حیوانات شیروار گردد. کمبود کلسیم معمولاً پیش نمی‌آید، به دلیل این که اکثر اجزای تشکیل دهندۀ جیره، حاوی کلسیم می‌باشند، اما در صورت نیاز می‌توان از کربنات کلسیم استفاده نمود.

منشأ فسفر، بیشتر گیاهان هستند که فسفر موجود در آنها به صورت فیتات می‌باشد. فیتات در اثر فعالیت میکروارگانیزم‌های سکوم تجزیه و فسفر آن آزاد می‌گردد. در صورت نیاز به فسفر می‌توان از نمک‌های کلسیم آن همانند مونوکلسیم فسفات استفاده نمود.

نیاز به منیزیوم در طی شیرواری و آبستنی افزایش می‌یابد. کم بودن آن موجب عوارضی نظیر عقب افتادگی رشد و سفید شدن گوش‌های خرگوش خواهد شد.

روی برای رشد مناسب جنین و نگهداری آبستنی لازم است. مقدار روی مورد نیاز خرگوش ppm 70-50 می‌باشد، اما اگر کلسیم جیره زیاد باشد (بیش از 2%) بایستی مقدار آن زیاد شود. در صورت کمبود روی، حیوان آبستن به هنگام فعالیت لانه‌سازی، به اندازۀ کافی مو، جهت ساخت آشیانه از بدن خود نخواهد کند.

در حالت عادی کمبود پتاسیم مشاهده نمی‌گردد، اما جیره‌های حاوی انرژی بالا پتاسیم کافی ندارند که می‌بایست به جیره اضافه گردد. در مواردی که پتاسیم جیره افزایش می‌یابد، سدیم هم می‌بایست زیادتر گردد، چرا که عدم تعادل بین این دو عنصر ممکن است منجر به بروز مشکلات کلیوی گردد. در کل برای تهیۀ یک جیرۀ مناسب مشورت با متخصص تغذیۀ خرگوش و یا دامپزشک الزامی است برای مثال در مواقعی که آمینواسیدهای مصنوعی به جیره اضافه می‌گردند، به دلیل این که اغلب آنها به شکل هیدروکلراید هستند، بایستی نسبت سدیم و کلر تنظیم و بالانس گردد.