[nima]

دستگاه گوارش در پرندگان همانند دیگر حیوانات از لوله گوارشی وغدد ضمیمه تشکیل شده است . لوله گوارشی شامل دهان ، مری ، چینه دان ، پیش معده ، سنگدان لوله کوچک ، روده های کور ، روده بزرگ وکولوآک و معقد میباشد .

در واقع دستگاه گوارش در پرندگان از نوک (BILL) شروع وبه معقد ختم میشود .

طول دستگاه گوارش طیور نسبت به طول این دستگاه در سایر حیوانات اهلی دیگر متراکم تر ( کم حجم تر است ) .

به طوریکه نسبت طول دستگاه گوارش به طول بدن در این حیوانات یک به چهار است این در حالی است که همین نسبت در گوسفند یک به بیست و هفت است . همچنین میزان ترشحات آنزیمی و اسیدی در لوله گوارشی طیور بیشتر از سایر حیوانات اهلی است . به طوریکه کلیه قسمت های لوله گوارش طیور تقریباً اسیدی است . به عنوان مثال pH سنگدان حدود ۶/۲ و pH قسمت انتهایی روده کوچک ۳/۶ تا ۴/۶ میباشد .

● بررسی قسمت های مختلف دتگاه گوارش طیور :

▪ دهان MOUTD :

اولین قسمت و محل ورود غذا به لوله گوارشی است . دهان در طیور فاقد لب ، دندان ، کام نرم ، گونه است .

حفره دهانی این حیوان توسط منقار از محیط بیرون جدا می شود .در اطراف دهان تعدادی غدد بزاقی وجود دارد که در روز حدود ۱۲تا ۱۵ ml بزاق ترشح می کنند .

▪ کام سخت :

در سقف و وسط حفره دهانی شکافی طولی وجود دارد که به مجاری بینی باز می شود .

▪ زبان :

زبان در طیور به صورت حنجری شکل بوده و دارای تیغه هایی در طرفین می باشد این تیغه در حرکت غذا به طرف حلق و مری نقش مهمی دارد . با توجه به اینکه طیور فاقد قدرت مکش در دهان خود هستند این حالت زبان در تغذیه آنها موثراست . زبان در طیور حدود ۲۴ مکان چشایی دارد . این تعداد در مقایسه با زبان انسان که ۹۰۰۰ عدد جوانه چشایی دارد نشان دهنده قدرت چشایی طیور است .

▪ مری ESUPHAGUS :

لوله ای است قابل انعطاف و عضلانی که از هر حلق تا پیش معده ادامه دارد . مری به ترتیب ازبیرون به داخل دارای لایه های زیرمیباشد :

لایه سروزی – لایه عضلانی (طولی –حلقوی ) –لوله مخاطی . ماهیچه های طولی و حلقوی در انتقال غذا به چینه دان و پیش معده نقش بسیار مهمی دارند .

طیور در دهان خود فاقد عضلات حلقی –زبانی و کام نرم هستند . به همین دلیل عمل عبور غذا از دهان یک عمل سریع و ناگهانی است . به این صورت که غذا از دهان عبور کرده و وارد مری می شود . پس از آن دهانه مری بسته می شود . سپس غذا توسط امواج پریستالتیک به چینه دان یا معده منتقل می شود .سرعت این حرکات در ماه حدود ۵/۱ سانتی متر در ثانیه است .

▪ چینه دان CROP :

مکان چینه دان در اواسط مهره های گردن ( مهره پنجم ) قرار دارد . pH محتویات چینه دان اسیدی و حدوداً برابر ۵ است . چینه دان از اتصال یک طرفه مری به وجود می آید .

همچنین چینه دان توسط یکی از شاخه های اعصاب حرکتی عصب واگ تامین می شود . این عصب سرعت و کیفت و میزان غذای عبور داده شده به مری را کنترل می کند .

چینه دان مکان ذخیره غذای خورده شده توسط حیوان است و تاحدودی باعث نرم و مرطوب شدن غذا می شود . در چینه دان عملیات هضمی بسیار کمی وجود دارد که آن هم توسط آمیلاز موجود دربراق انجام می شود . همچنین میکروارگانیسم های موجوددر چینه دان هم موجب پاره ای تغییرات هضمی غذا در چینه دان می شود . چینه دان در کبوتر منشا یک شیره سفید ، تند و خوشبویی است که به جوجه های خود می دهد .

▪ حفره شکمی THE BODYCORRITY:

پرندگان به مانند پستانداران دارای دیافراگم واقعی نیستند . حفره های بدن تا بخش خلفی کلوواک گسترش دارد . غشای سروزی مانند پستانداران در حفره شکمی پرندگان وجود ندارد . اما هفت کیسه غشایی که ارتباطی بهسروز ندارند و اندامهای حفره بدن را می پوشانند .تعدادی کیسه غشایی شامل : دو کیسه جنب که شش هارا می پوشاند ، یک کیسه پشت کبدی ، و دو کیسه کبدی که کبد را می پوشاند و یک کیسه سفاقی که همه حفره شکم به استثنای کلیه ها را می پوشاند .

▪ معده THE STOMACHE :

معده در اغلب پرندگان به دو بخش تقسیم می شود پیش معده یا معده غده ای PROVENTERICALUS که دارای دیواره نازک و دوکی شکل است و در سمت چپ حفره بدن قرار دارد .

کار اصلی دیگر حیوانات را در طیور پیش معده انجام می دهد ( ترشح آنزیم واسید ) .

محل اصلی اتصال پیش معده به مری مشخص نیست . در سطح داخلی پیش معده طیور برجستگی هایی ( پاپیلا ) وجود دارند این برجستگی ها غدد ترشحی هستند که از طریق مجرایی ترشحات خودرا به داخل پیش معده می ریزند . در طیور اسید کلریدریک و پپسین از سلولهای اصلی معده ترشح می شوند .در صورتیکه در سایر حیوانات پپسین از سلولهای اصلی و اسید کلریدریک از سلولهای جانبی ترشح می شود .

عبور مواد غذایی از پیش معده به سرعت انجام می شود به طوریکه بعد از ورود غذا و ترشح آنزیم و اسید غذابه میزان ناچیزی هضم شده واز پیش معده خارج می شود و در واقع هنگامیکه مواد غذایی به همراه ترشحات پیشمعده بهسنگدان می رسد هضم اصلی شروع می شود .

حرکات موجی بخش پیش معده ای در مرغهای گرسنه حدود یک حرکت در دقیقه می باشد .

معده طیور فاقد اسنفکترهای کاردیا و پاپیلا می باشد .